Nie pożądaj, nie pragnij

21 lutego 2026

„Pamiętaj, że nie tylko żądza bogactw i stanowisk upadla nas i uzależnia. Dotyczy to też żądzy spokoju, wypoczynku, podróży i nauki. Nie ma znaczenia, o jakiej zewnętrznej rzeczy mówimy
— jeśli przypisujemy jej wartość, uzależniamy się od innych [...] to, czemu oddajemy serce, jest źródłem trudności”. — Epiktet, Diatryby, 4.4.1 – 2; 15

Epiktet nie pisze przecież, że spokój, wypoczynek, podróże i nauka są złe, prawda? Na szczęście nie. Jednak wielkie pragnienia, nawet gdy nie dotyczą złych rzeczy, zawsze mogą prowadzić do komplikacji. Pożądanie zwiększa naszą wrażliwość. Niezależnie od tego, czy chodzi o podróże po świecie, walkę o fotel prezydenta, czy pięć minut ciszy i spokoju, to gdy na czymś bardzo nam zależy, gdy mamy nadzieję wbrew okolicznościom, narażamy się na rozczarowanie. Dzieje się tak, ponieważ zawsze mogą wystąpić czynniki losowe i w konsekwencji zapewne utracimy samokontrolę. Diogenes, słynny cynik, powiedział kiedyś: „Przywilejem bogów jest nie pragnąć niczego, a bliskich bogom ludzi — chcieć niewiele”. Wyeliminowanie pragnień sprawia, że człowiek staje się niezwyciężony, ponieważ wszystko znajduje się pod jego kontrolą. Nie chodzi tu tylko o łatwe do krytykowania rzeczy, takie jak bogactwo i sława, czyli rodzaje ułud opisywane w klasycznych sztukach i baśniach.Zielone światło, za którym gonił Gatsby, może reprezentować dążenia powszechnie oceniane jako dobre, na przykład miłość lub szczytne cele. Jednak także one mogą doprowadzić człowieka do katastrofy. Dlatego w kwestii celów i rzeczy, do których dążysz, zadaj sobie pytanie: Czy to ja je kontroluję, czy one kontrolują mnie?

Czym jest stoicyzm?

Stoicyzm to starożytna filozofia hellenistyczna, która kładzie nacisk na rozwijanie samokontroli i odporności jako środków do przezwyciężania destrukcyjnych emocji.

Filozofia ta opiera się na przekonaniu, że cnota (uczciwość, sprawiedliwość, odwaga i umiarkowanie) jest jedynym prawdziwym dobrem, a wszystko inne jest obojętne.

Główni myśliciele stoiccy to Marek Aureliusz, Seneka i Epiktet, których nauki pozostają aktualne do dziś.

Stoicyzm - by Patryk Smoliński

Główne koncepcje stoicyzmu

Amor Fati

Amor Fati, czyli "miłość do losu", to koncepcja zakładająca, że powinniśmy nie tylko akceptować wszystko, co nas spotyka, ale wręcz kochać swój los – z wszystkimi jego wzlotami i upadkami.

Zamiast walczyć z okolicznościami, na które nie mamy wpływu, powinniśmy wykorzystać je jako okazję do rozwoju osobistego i wewnętrznej siły.

Kochać swój los to także akceptować błędy, których nie da się już cofnąć, i wyciągać z nich siłę do naprawy tego, na co mamy wpływ.

"Nie pragnij, aby wszystko działo się tak, jak chcesz, ale pragnij, aby wszystko działo się tak, jak się dzieje, a będziesz żył spokojnie." — Epiktet
Amor Fati - by Patryk Smoliński
Memento Mori - by Patryk Smoliński

Memento Mori

Memento Mori, czyli "pamiętaj o śmierci", przypomina nam o nieuchronności śmierci i zachęca do refleksji nad tym, jak żyć w obliczu naszej skończoności.

To nie ponura obsesja, lecz motywacja do życia świadomego, celowego i pełnego wdzięczności za każdy dzień. Świadomość śmiertelności pomaga odróżnić to, co istotne, od tego, co błahe.

"Żyj tak, jakbyś miał umrzeć jutro. Ucz się tak, jakbyś miał żyć wiecznie." — Mahatma Gandhi

Dychotomia Kontroli

Kluczowa zasada stoicyzmu opiera się na rozróżnieniu między rzeczami, które są w naszej mocy (nasze osądy, pragnienia, wartości), a tymi, które od nas nie zależą (opinie innych, bogactwo, zdrowie).

Mądrość polega na skupieniu energii wyłącznie na tym, co możemy kontrolować, jednocześnie akceptując z pogodą ducha to, co jest poza naszym wpływem.

"Spraw zależnych od nas to opinie, popędy, pragnienia, niechęci i jednym słowem to wszystko, co jest naszym działaniem. Sprawy niezależne od nas to ciało, mienie, sława, godności, jednym słowem to wszystko, co nie jest naszym działaniem." — Epiktet
Dichotomia Kontroli - by Patryk Smoliński
Apatheia - by Patryk Smoliński

Apatheia

Apatheia to stoicki stan spokoju emocjonalnego – nie jest to brak emocji, ale wolność od niszczących, destrukcyjnych emocji takich jak gniew, zazdrość czy lęk.

Stoik nie dąży do stłumienia wszystkich uczuć, lecz do zachowania równowagi i jasności myślenia nawet w trudnych sytuacjach. Ta wolność od niepokoju umożliwia racjonalne działanie i spokojną kontemplację.

"Najlepszą zemstą jest niepodobieństwo do tego, kto wyrządził ci krzywdę." — Marek Aureliusz

Premeditatio Malorum

Premeditatio Malorum, czyli "rozmyślanie nad złem", to praktyka polegająca na przewidywaniu potencjalnych trudności i nieszczęść, które mogą nas spotkać.

Zamiast martwić się, stoicy wykorzystują to ćwiczenie do psychicznego przygotowania się na wyzwania, zmniejszenia lęku przed niepewnością i docenienia tego, co już posiadają.

„Każdego dnia rozważaj śmierć, wygnanie, chorobę, wszystkie rzeczy, które wydają się być nieszczęściami — zanim się wydarzą. Wszystko można znieść, jeśli się to uprzednio przemyślało.” — Seneka
Premeditatio Malorum - by Patryk Smoliński