Nie szukaj walki

6 lutego 2026

„Nie zgadzam się z tymi, którzy na oślep rzucają się w toń i, akceptując burzliwe życie, każdego dnia odważnie zmagają się z trudnościami. Mędrzec zniesie je, ale ich nie wybierze; będzie wolał pokój zamiast walki”.
— Seneka, Listy moralne do Lucyliusza, 28.7

Cytat z mowy Theodora Roosevelta „Człowiek na arenie”, gdzie autor wychwala człowieka, „... którego twarz naznaczona jest pyłem, potem i krwią; który odważnie dąży do celu...”, w odróżnieniu od stojących z boku krytyków, stał się niemal frazesem. Roosevelt wygłosił tę mowę krótko po ustąpieniu z urzędu, gdy był u szczytu popularności. Kilka lat później stanął przeciw swojemu dawnemu protegowanemu w walce o Biały Dom, jednak poniósł wyraźną porażkę i niemal został zamordowany. Ponadto prawie umarł w trakcie wyprawy po Amazonce, zabił tysiące zwierząt w trakcie afrykańskich safari i prosił Woodrowa Wilsona o to, aby pomimo wieku Roosevelta (miał wówczas 59 lat) Wilson pozwolił mu wziąć udział w pierwszej wojnie światowej. Roosevelt robił więc wiele rzeczy, które z perspektywy czasu mogą budzić sprzeczne opinie. Theodore Roosevelt był wybitnym człowiekiem. Jednak rządziły nim kompulsje, niepowstrzymane uzależnienie od pracy i aktywności. Wielu z nas też cierpi na tę przypadłość. Jesteśmy sterowani siłami, nad którymi nie mamy kontroli. Boimy się bezczynności, dlatego szukamy rozrywki w walce idziałaniu. Wybieramy wojnę (czasem dosłownie), podczas gdy to pokój jest bardziej honorowym i odpowiednim rozwiązaniem. To prawda, człowiek na arenie jest godny podziwu. To samo dotyczy żołnierzy, polityków, biznesmenów i przedstawicieli innych zawodów. Jednak (i jest to bardzo ważne zastrzeżenie) tylko wtedy, gdy znajdują się na arenie z właściwych powodów.

Czym jest stoicyzm?

Stoicyzm to starożytna filozofia hellenistyczna, która kładzie nacisk na rozwijanie samokontroli i odporności jako środków do przezwyciężania destrukcyjnych emocji.

Filozofia ta opiera się na przekonaniu, że cnota (uczciwość, sprawiedliwość, odwaga i umiarkowanie) jest jedynym prawdziwym dobrem, a wszystko inne jest obojętne.

Główni myśliciele stoiccy to Marek Aureliusz, Seneka i Epiktet, których nauki pozostają aktualne do dziś.

Stoicyzm - by Patryk Smoliński

Główne koncepcje stoicyzmu

Amor Fati

Amor Fati, czyli "miłość do losu", to koncepcja zakładająca, że powinniśmy nie tylko akceptować wszystko, co nas spotyka, ale wręcz kochać swój los – z wszystkimi jego wzlotami i upadkami.

Zamiast walczyć z okolicznościami, na które nie mamy wpływu, powinniśmy wykorzystać je jako okazję do rozwoju osobistego i wewnętrznej siły.

Kochać swój los to także akceptować błędy, których nie da się już cofnąć, i wyciągać z nich siłę do naprawy tego, na co mamy wpływ.

"Nie pragnij, aby wszystko działo się tak, jak chcesz, ale pragnij, aby wszystko działo się tak, jak się dzieje, a będziesz żył spokojnie." — Epiktet
Amor Fati - by Patryk Smoliński
Memento Mori - by Patryk Smoliński

Memento Mori

Memento Mori, czyli "pamiętaj o śmierci", przypomina nam o nieuchronności śmierci i zachęca do refleksji nad tym, jak żyć w obliczu naszej skończoności.

To nie ponura obsesja, lecz motywacja do życia świadomego, celowego i pełnego wdzięczności za każdy dzień. Świadomość śmiertelności pomaga odróżnić to, co istotne, od tego, co błahe.

"Żyj tak, jakbyś miał umrzeć jutro. Ucz się tak, jakbyś miał żyć wiecznie." — Mahatma Gandhi

Dychotomia Kontroli

Kluczowa zasada stoicyzmu opiera się na rozróżnieniu między rzeczami, które są w naszej mocy (nasze osądy, pragnienia, wartości), a tymi, które od nas nie zależą (opinie innych, bogactwo, zdrowie).

Mądrość polega na skupieniu energii wyłącznie na tym, co możemy kontrolować, jednocześnie akceptując z pogodą ducha to, co jest poza naszym wpływem.

"Spraw zależnych od nas to opinie, popędy, pragnienia, niechęci i jednym słowem to wszystko, co jest naszym działaniem. Sprawy niezależne od nas to ciało, mienie, sława, godności, jednym słowem to wszystko, co nie jest naszym działaniem." — Epiktet
Dichotomia Kontroli - by Patryk Smoliński
Apatheia - by Patryk Smoliński

Apatheia

Apatheia to stoicki stan spokoju emocjonalnego – nie jest to brak emocji, ale wolność od niszczących, destrukcyjnych emocji takich jak gniew, zazdrość czy lęk.

Stoik nie dąży do stłumienia wszystkich uczuć, lecz do zachowania równowagi i jasności myślenia nawet w trudnych sytuacjach. Ta wolność od niepokoju umożliwia racjonalne działanie i spokojną kontemplację.

"Najlepszą zemstą jest niepodobieństwo do tego, kto wyrządził ci krzywdę." — Marek Aureliusz

Premeditatio Malorum

Premeditatio Malorum, czyli "rozmyślanie nad złem", to praktyka polegająca na przewidywaniu potencjalnych trudności i nieszczęść, które mogą nas spotkać.

Zamiast martwić się, stoicy wykorzystują to ćwiczenie do psychicznego przygotowania się na wyzwania, zmniejszenia lęku przed niepewnością i docenienia tego, co już posiadają.

„Każdego dnia rozważaj śmierć, wygnanie, chorobę, wszystkie rzeczy, które wydają się być nieszczęściami — zanim się wydarzą. Wszystko można znieść, jeśli się to uprzednio przemyślało.” — Seneka
Premeditatio Malorum - by Patryk Smoliński